Forum   Mapa strony   Kontakt  

 
Działalność nasza nie będzie tylko papierowa, dydaktyczna lub agitacyjna.
Staraniem naszym będzie, aby wszystko to, co powiemy lub napiszemy,
przemieniało się w czyn. Tylko też z tego punktu widzenia
podejmować się będziemy zadań, które uważać będziemy za ważne.
Wnoszenie sporów partyjno-politycznych do prac Towarzystwa jest wzbronionym
(§5 statutu Towarzystwa Ekonomicznego w Krakowie, uchwalonego 1 marca 1921 r.)

Newsletter PTE



Szukaj w serwisie


Zeszyty Naukowe nr 10, Polskie Towarzystwo Ekonomiczne, Kraków 2011

Spis treści

  • Ryszard Szewczyk – Prawdziwe oblicze długu publicznego (pobierz artykuł)
  • Sławomir Franek – Rola władzy ustawodawczej i wykonawczej w procesie planowania budżetowego (pobierz artykuł)
  • Agnieszka Jachowicz – Budżet zadaniowy – szansa efektywnego zarządzania finansami publicznymi w świetle członkostwa w Unii Europejskiej i w drodze do strefy euro (pobierz artykuł)
  • Artur Walasik – Dyscyplina finansów publicznych w aspekcie racjonalizacji wydatków publicznych (pobierz artykuł)
  • Edyta Małecka-Ziembińska – Finanse publiczne państw OECD w dobie kryzysu (pobierz artykuł)
  • Alicja Kasperowicz-Stępień – Kształtowanie się wydatków publicznych w Polsce w latach 2005–2009 (pobierz artykuł)
  • Ewa Wiktoria Babuśka – Audyt wewnętrzny w ustawie o finansach publicznych. Poszukiwany model funkcjonowania (pobierz artykuł)
  • Jolanta Szołno-Koguc – Dylematy skuteczności kontroli finansów publicznych (na przykładzie regionalnych izb obrachunkowych) (pobierz artykuł)
  • Marta Postuła – Wybrane elementy polityki fiskalnej w krajach Unii Europejskiej wpływające na wzrost gospodarczy (pobierz artykuł)
  • Katarzyna Wójtowicz – Problem konstrukcji optymalnej reguły fiskalnej w warunkach kryzysu finansowego (pobierz artykuł)
  • Alina Klonowska – Perspektywy ograniczenia strukturalnych przyczyn nierównowagi fiskalnej w Polsce (pobierz artykuł)
  • Beata Guziejewska – Dysfunkcje systemu podatków bezpośrednich i pośrednich w Polsce (pobierz artykuł)
  • Krzysztof Biernacki – Metodologia kalkulacji podatków dochodowych w Polsce (pobierz artykuł)
  • Marian Podstawka, Agnieszka Deresz – Ulgi i zwolnienia oraz progresja w podatku dochodowym od osób fizycznych jako sposoby realizacji polityki społecznej oraz propozycje ich zmian w warunkach kryzysu (pobierz artykuł)
  • Andrij Krysovatyj, Halyna Vasylevska – Priorytety w ustalaniu preferencji podatkowych na Ukrainie (pobierz artykuł)
  • Beata Filipiak – Efektywność w zarządzaniu finansami samorządowymi. Skutek kryzysu czy obiektywna konieczność? (pobierz artykuł)
  • Marzanna Poniatowicz – O tym jak kryzys finansowy podważył ideę redystrybucji poziomej dochodów w sektorze samorządowym (pobierz artykuł)
  • Leszek Patrzałek – Znaczenie wieloletniej prognozy finansowej w gospodarce finansowej jednostki samorządu terytorialnego i jej relacje z „Wieloletnim planem finansowym państwa”(pobierz artykuł)
  • Marek Dylewski – Model nadzoru nad działalnością jednostek samorządu terytorialnego. Kryteria skuteczności (pobierz artykuł)
  • Magdalena Zioło – Zewnętrzne, obce źródła finansowania wydatków inwestycyjnych gmin i determinanty ich doboru (pobierz artykuł)
  • Halina Łapińska – Kondycja finansowa jednostek samorządu terytorialnego w latach 2004–2009 (pobierz artykuł)
  • Magdalena Kogut-Jaworska – Wpływ spowolnienia gospodarczego na potencjał wydatkowy gmin (na przykładzie województwa zachodniopomorskiego) (pobierz artykuł)
  • Mateusz Winiarz – Ochrona prawidłowości gospodarowania środkami publicznymi w samorządzie na przykładzie działalności Regionalnej Komisji Orzekającej w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych przy Regionalnej Izbie Obrachunkowej w Krakowie (pobierz artykuł)
  • Tomasz Uryszek – Ryzyko w zarządzaniu długiem Skarbu Państwa w Polsce w warunkach kryzysu finansowego (pobierz artykuł)
  • Jarosław Marczak – Kryzys finansowy w Hiszpanii. Państwowy Fundusz Inwestycji Lokalnych i Plan E – Hiszpański Plan Pobudzenia Gospodarki i Zatrudnienia. Wnioski dla Polski (pobierz artykuł )
  • Barbara Grabińska, Konrad Grabiński – Agencje ratingowe a kryzys finansowy na rynku subprime (pobierz artykuł)
  • Mariusz Andrzejewski – Zmiany regulacyjne w systemie rewizji finansowej jako pochodne kryzysów gospodarczych (pobierz artykuł)

Streszczenia artykułów

Ryszard Szewczyk

Prawdziwe oblicze długu publicznego

Ogólna teoria zatrudnienia, procentu i pieniądza J.M. Keynesa kończy się postulatem „uspołecznienia” inwestycji, jako jedynego sposobu zbliżenia się do stanu pełnego zatrudnienia. Przyjęcie tego postulatu przez zwolenników jego teorii doprowadziło współcześnie do tego, że władze publiczne na całym świecie sięgają bez żadnych oporów do polityki tzw. deficytowego finansowania wydatków publicznych, kiedy tylko uznają, że jest to wskazane. Wskutek tego nieustannie rośnie dług publiczny. W artykule wykazano, że taka polityka oznacza przejmowanie przez władze publiczne realnych dóbr i usług od uczestników rynku w zamian za państwowe papiery dłużne, które stanowią fikcyjne bogactwo ich posiadaczy.

Sławomir Franek

Rola władzy ustawodawczej i wykonawczej w procesie planowania budżetowego

Zasady przygotowywania projektu budżetu przez organy wykonawcze oraz reguły uchwalania budżetu przez organy stanowiące z możliwością wprowadzania poprawek do przedłożonego projektu budżetu warunkują ostateczny kształt planu budżetowego. Tak więc relacje między rządem a parlamentem w procesie budżetowym traktować należy jako czynnik wpływający na dyscyplinę fiskalną. W artykule zbadano, na ile konieczność zacieśnienia polityki budżetowej wskutek przeciwstawienia się negatywnym skutkom narastającego długu publicznego i nadmiernego deficytu wsparta była zwiększeniem presji na utrzymanie wielkości i struktury pozycji budżetowych zgodnie z przygotowanym przez rząd projektem budżetu. Przedstawione badania wskazują na niewielki wpływ parlamentu na ostateczny kształt ustawy budżetowej. W żadnym z badanych lat (2006–2011) poprawki parlamentarne nie zmieniły całkowitych wydatków budżetowych o więcej niż 1% wydatków zapisanych w przedkładanym przez rząd projekcie budżetu. Autoryzacja budżetu przez Sejm i Senat miała wymiar prawie wyłącznie formalny, a wypracowane w trakcie wypełniania procedury parlamentarnej zmiany budżetu nabierały wymiaru co najwyżej demonstracji politycznej. Trudno przy tym dostrzec, że w czasie rozprzestrzeniania się globalnych zjawisk kryzysowych doszło do istotnej zmiany w zakresie stosowanych procedur przygotowywania ustawy budżetowej. Oznacza to, że proces planowania budżetowego opiera się na działaniach rutynowych, a kluczowe znaczenie dla jego przebiegu ma stabilność większości parlamentarnej oraz pozycja ministra finansów w rządzie.

Agnieszka Jachowicz

Budżet zadaniowy – szansa efektywnego zarządzania finansami publicznymi w świetle członkostwa w Unii Europejskiej i w drodze do strefy euro

Wraz z rozwojem sektora publicznego, który staje się zasadniczym elementem współczesnej gospodarki oraz wraz z włączeniem się państwa w procesy gospodarcze, rośnie znaczenie finansów publicznych. Celem artykułu jest wskazanie jak ważną rolę odgrywa budżet zadaniowy w zarządzaniu finansami publicznymi, określając kierunki koniecznych zmian w polityce finansowej w związku z członkostwem Polski w Unii Europejskiej i z jej dążeniem do wejścia do strefy euro. W artykule przedstawiono złożony proces zarządzania finansami publicznymi, który sprowadza się do ciągłego jego modyfikowania, po to by podejmowane decyzje służyły rozwojowi gospodarczemu, jego stymulacji, a co za tym idzie przekładały się na wzrost zamożności społeczeństwa. Wagę poruszonego problemu podkreślają z jednej strony opracowywane strategie i plany postępowania, które mają porządkować i ułatwić systematyczną realizację założonych celów, a z drugiej strony – brak wykorzystania dobrej sytuacji gospodarczej do ich wprowadzania, co w konsekwencji rodzi brak wiary w możliwość uporządkowania finansów publicznych, a w dłuższej perspektywie niechęć do podejmowania kolejnych prób zmian.

Artur Walasik H4>Dyscyplina finansów publicznych w aspekcie racjonalizacji wydatków publicznych

Dyscyplina finansów publicznych wymaga zastosowania regulacji prawnych, które gwarantują bezpieczeństwo finansów publicznych, w szczególności odnosząc się do racjonalizacji wydatków publicznych. Racjonalizacja wydatków publicznych może mieć miejsce w wymiarze makroekonomicznym oraz mikroekonomicznym. W pierwszym przypadku zastosowanie mają reguły fiskalne służące ograniczeniu wydatków budżetu państwa oraz budżetów jednostek samorządu terytorialnego. Ograniczenia wydatków publicznych mogą mieć charakter bezpośredni (określenie limitu wydatków w powiązaniu lub bez związku z kwotą realizowanych dochodów) oraz pośredni (zmniejszenie wydatków jest praktyczną konsekwencją stosowania rozwiązań, które nie wymagają wprost ich ograniczenia). Racjonalizacja wydatków publicznych w skali mikroekonomicznej odzwierciedla się w stosowaniu regulacji prawnych określających zasady oraz przedmiotowy zakres odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych, ponoszonej przez kierowników oraz pracowników jednostek sektora finansów publicznych.

Edyta Małecka-Ziembińska

Finanse publiczne państw OECD w dobie kryzysu

Celem opracowania jest analiza skali redystrybucji PKB w państwach OECD. Uwagę skupiono na zmianach wysokości dochodów i wydatków publicznych od 2008 r. i ich wpływie na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych oraz jego zadłużenie. W warunkach światowego kryzysu finansowego państwa OECD wykorzystały dochody i wydatki publiczne w celach stabilizacyjnych, co znalazło odzwierciedlenie zarówno we wzroście liczby państw z deficytem sektora instytucji rządowych i samorządowych, jak i wzroście udziału tego deficytu w PKB. W konsekwencji nastąpiło również zwiększenie zadłużenia tych państw. Prognozy na 2012 r. przewidują jednak odejście państw OECD od ekspansywnej polityki fiskalnej, co powinno korzystnie wpłynąć zarówno na saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych, jak i jego zadłużenie.

Alicja Kasperowicz-Stępień

Kształtowanie się wydatków publicznych w Polsce w latach 2005–2009

Wydatki publiczne są głównym instrumentem realizacji alokacyjnej funkcji finansów publicznych Strukturę wydatków publicznych w Polsce charakteryzuje stosunkowo wysoki udział wydatków sztywnych. Duża ich część jest powiązana z transferami socjalnymi i kosztami zatrudnienia w sektorze publicznym. Tak więc za sprawą wydatków sztywnych polski budżet, z roku na rok, staje się coraz mniej prorozwojowy. Artykuł prezentuje konieczność podjęcia radykalnych reform w sektorze finansów publicznych w celu ograniczenia poziomu wydatków sztywnych.

Ewa Wiktoria Babuśka

Audyt wewnętrzny w ustawie o finansach publicznych. Poszukiwany model funkcjonowania

W artykule podjęto próbę wstępnej oceny rozwiązań wprowadzonych nową ustawą o finansach publicznych z 2009 r. w odniesieniu do funkcji audytu wewnętrznego wdrożonego w takich instytucjach finansowych państwa jak rząd i jednostki samorządu terytorialnego w różnych regionach kraju. Ocena została przeprowadzona na tle historycznego zarysu powstania audytu wewnętrznego i jego dotychczasowego rozwoju w sektorze finansów publicznych w Polsce. W Polsce audyt wewnętrzny wciąż nie ma własnej dziedziny działalności w której mógłby uzasadnić swoją użyteczność.

Jolanta Szołno-Koguc

Dylematy skuteczności kontroli finansów publicznych (na przykładzie regionalnych izb obrachunkowych)

Warunkiem koniecznym do prawidłowego gospodarowania finansami publicznymi jest sprawnie działająca kontrola pozyskiwania i wydatkowania środków pieniężnych przez jednostki sektora finansów publicznych, w tym także jednostki samorządu terytorialnego. Problemy skutecznej kontroli finansów publicznych dotyczą nie tylko jej zakresu, organizacji i procedur przeprowadzania, ale przede wszystkim właściwych kryteriów –respektujących zgodność z prawem (legalność), jak również celowość, efektywność i gospodarność. Weryfikacja nie musi naruszać samodzielności finansowej kontrolowanych podmiotów, daje natomiast fundamenty dla poprawy racjonalności gospodarowania finansami publicznymi.

Marta Postuła

Wybrane elementy polityki fiskalnej w krajach Unii Europejskiej wpływające na wzrost gospodarczy

Kryterium sukcesu gospodarczego każdego kraju, w tym także Polski, jest stały wzrost dobrobytu obywateli. Podejmowane działania związane ze stymulowaniem i utrzymaniem wysokiego tempa wzrostu gospodarczego powiązane muszą być z prowadzeniem racjonalnej polityki fiskalnej. Polityka fiskalna państw członkowskich Unii Europejskiej poddana jest ogólnym regułom koordynacji krajowej polityki fiskalnej w ramach Unii Gospodarczej i Walutowej, które zawarte zostały w Pakcie na rzecz Stabilności i Wzrostu. Kryzys gospodarczy z lat 2008 i 2009, który pociągnął za sobą pogorszenie, a właściwie załamanie sytuacji fiskalnej niektórych krajów wewnątrz strefy euro (np. Grecja, Irlandia, Portugalia), spowodował, że wystąpiła konieczność istotnego, ponownego uporządkowania zasad polityki fiskalnej krajów Unii Gospodarczej i Walutowej. Wspólnie został wypracowany i przedstawiony w 2010 r. przez Komisję Europejską wstępny zarys propozycji, który będzie miał wpływ na podejmowane działania przez poszczególne kraje członkowskie, w tym również Polskę. W Polsce od 1997 r. stosuje się konstytucyjną regułę zadłużenia, od 2011 r. obowiązuje dyscyplinująca reguła wydatkowa, zaś w przygotowaniu jest reguła stabilizująca wydatki. W ramach sektora finansów publicznych wykorzystywana i rozwijana jest metodyka budżetu zadaniowego i planowania wieloletniego. Kolejnym celem jest konsolidacja finansów publicznych, skutkująca zniesieniem procedury nadmiernego deficytu wobec Polski.

Katarzyna Wójtowicz

Problem konstrukcji optymalnej reguły fiskalnej w warunkach kryzysu finansowego

Jednym z głównych skutków światowego kryzysu finansowego w większości państw jest pogorszenie kondycji finansów publicznych, wyrażające się w zwiększeniu deficytów budżetowych oraz dynamicznym przyroście długu publicznego. Przywracanie równowagi fiskalnej może odbywać się za pomocą automatycznych stabilizatorów koniunktury, w tym poprzez przyjmowanie reguł fiskalnych, lub też za sprawą działań dyskrecjonalnych. W artykule poruszono istotne z punktu widzenia konstrukcji optymalnej w warunkach kryzysu reguły fiskalnej kwestie koncentrujące się wokół: właściwego momentu jej wdrożenia, wyboru odpowiedniego typu reguły, który przyczyni się do ustabilizowania długu publicznego przy jednoczesnym łagodzeniu negatywnych skutków cykliczności mechanizmu rynkowego, a także optymalnego jej zasięgu, czy wreszcie zapewnienia mechanizmów egzekwowania przestrzegania reguły.

Alina Klonowska

Perspektywy ograniczenia strukturalnych przyczyn nierównowagi fiskalnej w Polsce

Kryzys finansowy, zapoczątkowany pod koniec pierwszej dekady XXI wieku, wpłynął negatywnie nie tylko na gospodarkę światową, ale także na sytuację finansową poszczególnych państw, w tym Polski. Wyrazem tego stał się rosnący dług publiczny. Uznaje się, że głównym powodem akumulacji długu jest strukturalna nierównowaga fiskalna, której przyczyny tkwią w otoczeniu instytucjonalnym i systemowym. Ażeby zapobiec dalszemu wzrostowi długu publicznego konieczne stało się przyspieszenie konsolidowania finansów publicznych i rozpoczęcie reform strukturalnych. Stąd też działania rządu w latach 2010 i 2011 – w ramach konsolidacji finansów publicznych – skupione są na wdrażaniu nowych rozwiązań sprzyjających poprawie stanu finansów państwa. Wśród nich wymienić można wzmocnienie ram instytucjonalnych i organizacji finansów publicznych, dokończenie reformy emerytalnej, poszerzenie bazy podatkowej oraz przyspieszenie prywatyzacji. W obszarze priorytetowym dotyczącym wzmocnienia ram instytucjonalnych zakłada się wdrożenie tzw. reguł fiskalnych mających na celu osiągnięcie trwałej stabilności finansów publicznych. Zmiany wprowadzane są w oparciu o wcześniej sformułowany plan (strategię) zbieżny z założeniami unijnymi. Obecny stan koniunktury, a także wyższa społeczna świadomość problemów finansowych państwa, mogą sprzyjać wdrażaniu i akceptacji koniecznych reform.

Beata Guziejewska

Dysfunkcje systemu podatków bezpośrednich i pośrednich w Polsce

Celem rozważań podjętych w artykule jest próba oceny polskiego systemu podatków bezpośrednich i pośrednich w kontekście tradycyjnych cech i funkcji przypisywanych instrumentom w obu wymienionych kategoriach. Dochody podatkowe w Polsce oparte są przede wszystkim na podatkach pośrednich: podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym. Mniejsze znaczenie fiskalne podatków dochodowych pogłębia problemy związane z regresywnym charakterem podatków pośrednich. Dodatkowo w warunkach kryzysu ma to niekorzystny wpływ na równoważenie dochodów i wydatków, gdyż podatki pośrednie są bardziej niż dochodowe wrażliwe na spadek koniunktury gospodarczej. W polityce finansowej w Polsce brak jasnej koncepcji systemu podatkowego oraz woli reform, które wydają się niezbędne w perspektywie wyzwań związanych ze zmianami demograficznymi, wysokim zadłużeniem publicznym, globalizacją gospodarki i światowymi kryzysami finansowymi.

Krzysztof Biernacki

Metodologia kalkulacji podatków dochodowych w Polsce

Polski system podatkowy tworzą dwa podatki dochodowe: od dochodu osób fizycznych oraz prawnych. Podział ten znajduje swoje odzwierciedlenie również w płaszczyźnie normatywnej, gdzie każdy ze wskazanych podatków regulowany jest odrębną ustawą. Przyjęte zróżnicowanie w podatkach dochodowych związane jest z zastosowaniem odrębnej metodologii kalkulacji każdego z nich. Artykuł analizuje te różnice na przykładzie obciążenia podatkowego osoby fizycznej posiadającej dwa źródła dochodu (przychodu) w świetle polskich przepisów podatkowych. Podsumowując można wskazać, że odmienna metodologia zastosowana w każdym z podatków tworzy swoistego rodzaju systemowe ryzyko podatkowe związane z oddziaływaniem na podatnika sprzecznych bodźców o charakterze fiskalnym.

Marian Podstawka, Agnieszka Deresz

Ulgi i zwolnienia oraz progresja w podatku dochodowym od osób fizycznych jako sposoby realizacji polityki społecznej oraz propozycje ich zmian w warunkach kryzysu

Celem artykułu jest ocena realizacji wyznaczonych celów polityki społecznej państwa za pośrednictwem ulg i zwolnień oraz progresji w podatku dochodowym od osób fizycznych. Stosowanie ulg i zwolnień w podatku dochodowym od osób fizycznych (w tym ulgi na wychowanie dzieci oraz ulgi rehabilitacyjnej) dowodzi, że nie spełniły one pokładanych w nich nadziei, a skomplikowały system podatkowy, czyniąc go kosztownym i w niewielkim stopniu służącym realizacji polityki społecznej państwa. Celem ulgi na wychowanie dzieci jest wspieranie rodzin najuboższych, lecz w praktyce nie jest ona w pełni wykorzystana przez te rodziny. Natomiast ulga rehabilitacyjna adresowana jest do zawężonej grupy podatników. Stąd wniosek, że cele społeczne można i należy realizować za pomocą wydatków budżetowych adresując wsparcie z budżetu państwa tylko do tych, którzy naprawdę go potrzebują. Zdecydowana większość podatników podatku dochodowego od osób fizycznych znajduje się w obszarze podatku proporcjonalnego-liniowego ze stawką podatkową właściwą dla pierwszego przedziału skali podatkowej – 18%. Natomiast progresja podatkowa dotyka niewielkiej liczby podatników o wyższych dochodach. W takim przypadku należy stwierdzić, że mamy do czynienia z pewnego rodzaju zafałszowanym obrazem funkcjonowania progresji podatkowej. Progresywny podatek dochodowy w znikomym stopniu przyczynił się do zróżnicowania wielkości obciążeń podatkowych poszczególnych grup podatników, jak też zmiany wysokości i zróżnicowania ich dochodów. Oznacza to, że pożądany zakres redystrybucji dochodów winien dokonywać się przez ukształtowanie odpowiedniej struktury i poziomu wydatków budżetu, a nie poprzez progresję w podatku dochodowym od osób fizycznych. Andrij Krysovatyj, Halyna Vasylevska

Priorytety w ustalaniu preferencji podatkowych na Ukrainie

Racjonalne posługiwanie się przez państwo preferencjami podatkowymi w praktyce stwarza szanse ich pozytywnego wpływu na społeczne i gospodarcze dziedziny życia. Celowość preferencji podatkowych może być uzasadniona ekonomicznie, a alokowane w ten sposób środki publiczne mogą przybrać formę inwestycji w tym sensie, że stosowanie preferencji podatkowych przełoży się na wzrost wpływów budżetowych. Wciąż niski poziom rozwoju gospodarczego na Ukrainie, a także zaostrzenie problemów związanych z negatywnym wpływem wewnętrznych i zewnętrznych czynników na kształtowanie środowiska konkurencyjnego powodują konieczność reformowania opodatkowania preferencyjnego i racjonalnego wykorzystania preferencji podatkowych, np. w sektorze rolnym. Stąd w artykule poruszono kwestie znaczenia preferencji podatkowych oraz konstruowania strategii realizacji opodatkowania preferencyjnego. Podkreślono także rolę preferencji podatkowych dla rolnictwa ukraińskiego, zwłaszcza, że Ukraina znajduje się w grupie tych krajów, które mają naturalne warunki, aby stać się znaczącym producentem żywności ekologicznej.

Beata Filipiak

Efektywność w zarządzaniu finansami samorządowymi. Skutek kryzysu czy obiektywna konieczność?

Efektywność stanowi atrybut nowoczesnego państwa. Konieczne jest, aby nauczyć się ją mierzyć wykorzystując odpowiednie instrumenty. Ich konsekwentne wdrażanie pozwoliłoby spełnić pokładane w nich nadzieje, co z kolei znalazłoby odzwierciedlenie w jakości funkcjonowania instytucji państwa i samorządu terytorialnego. Podstawową tezą artykułu jest stwierdzenie, że przy obecnych założeniach prawno-politycznych ocena efektywności jest utrudniona z powodu charakteru wykonywanych zadań, zarówno przez państwo, jak i przez samorząd, ale istnieje obiektywna konieczność jej dokonywania z punktu widzenia prawidłowego i skutecznego zarządzania finansami samorządowymi. Celem artykułu jest wskazanie na rolę pomiaru efektywności w zarządzaniu finansami samorządowymi oraz na kierunki jej pomiaru z punktu widzenia potrzeb skutecznego zarządzania zasobami publicznymi. W artykule zaprezentowano problemy pomiaru efektywności realizacji zadań przez jednostki sektora publicznego, przesłanki wprowadzenia pomiaru efektywności, powiązanie koncepcji nowego zarządzania publicznego z potrzebą pomiaru efektywności realizowanych zadań i wydatkowanych środków publicznych oraz wybrane kierunki pomiaru efektywności jako odpowiedź na sformułowane postulaty zmierzające do podniesienia skuteczności zarządzania finansami samorządowymi. Podstawowe wnioski z przeprowadzonej analizy są następujące: 1) istnieje konieczność dokonywania pomiaru efektywności z punktu widzenia skuteczności alokacji publicznych zasobów pieniądza, realizacji zadań, jak również samego zarządzania finansami; 2) efektywność należy mierzyć mimo problemów w jej pomiarze; 3) ważny jest właściwy dobór miar oraz dokonywanie oceny osiągniętych rezultatów i ustalenie przyczyny odchyleń (zarówno tych pozytywnych, jak i negatywnych); 4) system pomiaru efektów i osiągniętych rezultatów będzie ewoluował wraz z koniecznością zwiększania skuteczności podejmowanych działań i nabierania doświadczenia w procedurach dokonywania pomiaru efektywności; 5) pomiar efektywności jest dzisiaj obiektywną koniecznością, a nie modą; konieczność ta wynika z wprowadzenia zmian w zarządzaniu sprawami publicznymi nie tylko w administracji rządowej, ale również w jednostkach samorządu terytorialnego.

Marzanna Poniatowicz

O tym jak kryzys finansowy podważył ideę redystrybucji poziomej dochodów w sektorze samorządowym

Od 2004 r. rozszerzono zakres redystrybucji poziomej dochodów w sektorze samorządowym. Wcześniej jedynie najbogatsze gminy dokonywały wpłat wyrównawczych, których celem było zasilanie systemów finansowych gmin o niższym potencjale dochodowym. Ustawa z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego wprowadziła mechanizm wyrównywania poziomego dochodów, również w odniesieniu do powiatów (najbogatsze z nich dokonują wpłat w postaci części równoważącej subwencji ogólnej) i województw samorządowych (dotyczy to części regionalnej subwencji). W kontekście aktualnego kryzysu gospodarczego i finansowego oraz związanego z nim spadku dochodów samorządowych, dotyczącym również najbogatszych jednostek terytorialnych, w Polsce podjęto szeroko zakrojoną dyskusję, zarówno wśród teoretyków finansów lokalnych, jak i praktyków, na temat konieczności weryfikacji mechanizmu poziomego wyrównywania dochodów jednostek samorządu terytorialnego, czyli potocznie zwanego „podatku janosikowego”. Autorka artykułu stawia następującą tezę: mechanizm redystrybucji poziomej dochodów wymaga rekonstrukcji i racjonalizacji. W obecnym kształcie nie spełnia on zasady adekwatności i stanowi zbyt drastyczne ograniczenie samodzielności finansowej jednostek samorządu terytorialnego o najwyższym potencjale ekonomicznym.

Leszek Patrzałek

Znaczenie wieloletniej prognozy finansowej w gospodarce finansowej jednostki samorządu terytorialnego i jej relacje z „Wieloletnim planem finansowym państwa”

W artykule wskazano na znaczenie i funkcje wieloletniej prognozy finansowej jako instrumentu, który ma sprzyjać bardziej racjonalnemu gospodarowaniu środkami publicznymi. Jednocześnie, na podstawie przeprowadzonych sondażowych badań w urzędach jednostek samorządu terytorialnego wykazano, że od 2010 r., kiedy to w Polsce wprowadzono do praktyki ten instrument zarządzania finansami samorządu terytorialnego, wieloletnie prognozy finansowe mają znaczenie formalne, budzą istotne wątpliwości dotyczące ich realności, a przy ich opracowywaniu nie ma obowiązku uwzględniania ustaleń wynikających z Wieloletniego Planu Finansowego Państwa.

Marek Dylewski

Model nadzoru nad działalnością jednostek samorządu terytorialnego. Kryteria skuteczności

W ciągu ostatnich dziesięciu lat nadzoru nad jednostkami samorządu terytorialnego na ogół niewiele się zmieniło, mimo zmian w regulacjach prawnych w zakresie zasad gospodarowania środkami publicznymi. Od początku 2010 r. obowiązuje nowa ustawa o finansach publicznych, która tylko w niewielkim stopniu zmieniła zakres nadzoru nad jednostkami samorządu terytorialnego. Zmieniono natomiast w sposób istotny podstawowe zasady funkcjonowania podmiotów sektora publicznego, w tym jednostek samorządu terytorialnego – w zakresie gospodarowania środkami publicznymi. Podstawowym problemem omówionym w artykule jest to, czy system nadzoru zachowa swoją skuteczność w kontekście zmian w zasadach gospodarowania środkami publicznymi i czy będzie potrzebny nowy model nadzoru na jednostkami samorządu terytorialnego, biorąc pod uwagę jedynie kryterium legalności.

Magdalena Zioło

Zewnętrzne, obce źródła finansowania wydatków inwestycyjnych gmin i determinanty ich doboru

W artykule postawiono tezę, że właściwy i prawidłowo uwarunkowany dobór źródeł finansowania wydatków inwestycyjnych gmin może mieć wpływ na przebieg ich realizacji. Specyfika wydatków inwestycyjnych gmin określona przez ich cechy, definiuje wymogi i określa parametry źródeł finansowania zewnętrznego wykorzystywanych w procesie finansowania inwestycji komunalnych. Instrumenty zwrotne cechuje wysoki poziom zróżnicowania, z czego wynika konieczność precyzyjnego i poprawnego określenia kryteriów przesądzających o ich wyborze w danych uwarunkowaniach decyzyjnych. Determinanty doboru instrumentów zwrotnych podlegają ograniczeniom ustawowym i wymagają respektowania przepisów ustawy o finansach publicznych w zakresie ilościowych i jakościowych ograniczeń dotyczących możliwości zadłużania się jednostek sektora publicznego.

Halina Łapińska

Kondycja finansowa jednostek samorządu terytorialnego w latach 2004–2009

Od struktury organizacyjnej finansów publicznych, stopnia decentralizacji władzy publicznej i systemu finansowania samorządu terytorialnego, a także sposobu zarządzania posiadanymi zasobami, w dużej mierze zależą warunki życia, pracy, czy dobrobyt obywateli. Budżet jest efektem realizowanej polityki budżetowej. Może być wykorzystywany nie tylko jako akt normatywny i plan finansowy, ale przede wszystkim jako narządzie efektywnego zarządzania zasobami jednostki samorządu terytorialnego. Racjonalna i efektywna polityka budżetowa samorządu terytorialnego, to podstawowy czynnik przyczyniający się do rozwoju każdej miejscowości i poprawy warunków życia jej mieszkańców. W artykule przedstawiono analizę budżetów jednostek samorządu terytorialnego w latach 2004–2009. Przeprowadzone badania pozwoliły na ocenę kondycji finansowej jednostek samorządowych. Wskazano na zmiany jakie nastąpiły w strukturze dochodów i wydatków budżetowych. Załamanie koniunktury gospodarczej spowodowało spadek dochodów własnych samorządu. Towarzyszył temu wzrost transferów z budżetu państwa, a to przyczyniło się do ograniczenia samodzielności finansowej samorządu. Równocześnie nastąpił wzrost wydatków inwestycyjnych.

Magdalena Kogut-Jaworska

Wpływ spowolnienia gospodarczego na potencjał wydatkowy gmin (na przykładzie województwa zachodniopomorskiego)

Artykuł wskazuje na negatywne konsekwencje spowolnienia gospodarczego w odniesieniu do budżetów gminnych, polegające na zmniejszeniu wpływów z podstawowych źródeł podatkowych oraz załamaniu się dochodów majątkowych kształtujących potencjał wydatkowy w perspektywie kilku lub kilkunastu przyszłych lat. W szczególności szeroko omówiono kategorię dochodów publicznych jako jedną z kategorii najbardziej narażonych na dekoniunkturę gospodarczą. Można stwierdzić, że względu na pogarszającą się w ostatnim czasie sytuację ekonomiczną, jednostki samorządu terytorialnego stają przed poważnym wyzwaniem dokonania zmian w swojej polityce finansowej i w budżetach lokalnych. Dotyczy to w szczególności samorządów lokalnych, których dochody budżetu są uzależnione od cyklu koniunkturalnego, mniej natomiast małych jednostek, których potencjał finansowy oparty jest na subwencjach i dotacjach z budżetu państwa. Samorządy, których dochody własne, w tym podatkowe, zajmują znaczące miejsce w strukturze źródeł zasileń finansowych stoją przed zadaniem pilnego zweryfikowania poziomu planowanych, bieżących oraz inwestycyjnych wydatków budżetowych.

Mateusz Winiarz

Ochrona prawidłowości gospodarowania środkami publicznymi w samorządzie na przykładzie działalności Regionalnej Komisji Orzekającej w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych przy Regionalnej Izbie Obrachunkowej w Krakowie

Prawidłowość gospodarowania środkami publicznymi jest fundamentem funkcjonowania sektora publicznego. Zarządzanie finansami publicznymi powierzane jest na wielu poziomach organizacyjnych ogromnej liczbie osób, stąd też kluczowe staje się wprowadzenie i stosowanie właściwych zasad gospodarowania środkami publicznymi, zarówno w sensie prawnym, jak i ekonomicznym. Jest to na tyle istotne dla finansów publicznych, że osoby podejmujące decyzje w tym zakresie narażone są na odpowiedzialność (w tym sanacyjną) za odstępstwa od ustalonych na drodze prawnej reguł. Do charakterystycznych cech tego rodzaju odpowiedzialności należy w szczególności wskazanie w ustawie tych zasad gospodarowania środkami publicznymi, które są na tyle istotne, że ich naruszenie zagrożone jest konkretną sankcją. Regionalna Komisja Orzekająca w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych przy Regionalnej Izbie Obrachunkowej w Krakowie, jako jedna z szesnastu komisji regionalnych, jest organem orzekającym w pierwszej instancji w tej materii. Jej działalność owocuje bogatym orzecznictwem odnoszącym się nie tylko do legalności, ale też skutków określonych działań lub zaniechań dla finansów, co sprzyja właściwemu rozumieniu przepisów dotyczących gospodarowania środkami publicznymi przez osoby odpowiedzialne za prowadzenie gospodarki finansowej jednostek gromadzących i wydatkujących te środki. System dyscypliny finansów publicznych wpływa zatem na prawidłowość gospodarowania środkami publicznymi w dwóch podstawowych aspektach. Wymierza sankcje za nieprawidłowości oraz stanowi wyznacznik prawidłowego działania. Jest on tym bardziej skuteczny, że obok rygorów prawnych uwzględnia skutki ekonomiczne ocenianych czynności.

Tomasz Uryszek

Ryzyko w zarządzaniu długiem Skarbu Państwa w Polsce w warunkach kryzysu finansowego

Zadłużenie publiczne, w tym dług skarbu państwa, jest charakterystyczne dla wszystkich krajów Unii Europejskiej. Różnice w wysokości długu w poszczególnych państwach członkowskich są jednak bardzo duże. Kryzys finansowy w ostatnich latach spowodował wzrost zadłużenia publicznego w Unii Europejskiej. Z tego punktu widzenia kluczowego znaczenia nabiera identyfikacja ryzyka w procesie zarządzania długiem skarbu państwa. W związku z kryzysem finansowym wzrosła wartość emisji krótkoterminowych zobowiązań sektora publicznego państw Unii Europejskiej, co było związane z koniecznością utrzymania płynności budżetów tych krajów i miało wpływ na poziom ryzyka refinansowania i stopy procentowej. Na podstawie przeprowadzonych analiz dotyczących Polski można stwierdzić, że kryzys finansowy nie wpłynął na bardzo znaczące pogorszenie wskaźników informujących o poziomie ryzyka refinansowania oraz stopy procentowej długu. Mimo kryzysu finansowego w Polsce utrzymano stosunkowo stabilną wartość przeciętnego oprocentowania zadłużenia skarbu państwa. Rating polskich skarbowych instrumentów dłużnych, w przeciwieństwie do niektórych krajów Unii Europejskiej, został utrzymany na wysokim poziomie.

Jarosław Marczak

Kryzys finansowy w Hiszpanii. Państwowy Fundusz Inwestycji Lokalnych i Plan E – Hiszpański Plan Pobudzenia Gospodarki i Zatrudnienia. Wnioski dla Polski

Kryzys finansowy jaki rozpoczął się w 2008 roku bardzo dotkliwe skutku wywołał w Hiszpanii. Spowodował załamanie się gospodarki, która jest jedną z najbardziej otwartych gospodarek europejskich, a ponadto sektory budowlany i nieruchomości należą do najważniejszych w Hiszpanii. Załamanie się gospodarki z kolei spowodowało ogromny wzrost bezrobocia, którego stopa przekracza 20% a liczba bezrobotnych sięga prawie 5 mln osób. W związku z tym, rząd podjął szereg działań, których celem jest po pierwsze zahamowanie niekorzystnych zjawisk, po drugie, zmniejszanie bezrobocia, które ma prowadzić do ożywienia gospodarczego. Do takich instrumentów należy Hiszpański Plan Pobudzenia Gospodarki i Zatrudnienia i ściśle z nim związany Państwowy Fundusz Inwestycji Lokalnych. W tym ostatnim przypadku stworzono rozwiązania, które objęły prawie wszystkie hiszpańskie gminy. Polegają one na inwestycjach, które na określonych warunkach i w określonych obszarach działalności tworzą nowe miejsca pracy. Założono, że takich miejsc stworzy się około 400 tysięcy. W artykule przedstawia się założenia obu instrumentów i mechanizmy ich uruchamiania.

Barbara Grabińska, Konrad Grabiński

Agencje ratingowe a kryzys finansowy na rynku subprime

Artykuł dotyczy wybranych aspektów funkcjonowania agencji ratingowych na rynkach finansowych. Szczególna uwaga została zwrócona na rolę, jaką agencje ratingowe odegrały w przebiegu ostatniego kryzysu finansowego. Wskazano, że przydatność agencji ratingowych dla funkcjonowania rynków kapitałowych oraz systemu ekonomicznego wynika z udostępniania informacji w postaci ocen rankingowych, obniżających koszty podejmowania decyzji przez uczestników rynku. Przedstawiono przyczyny ostatniego kryzysu finansowego, w tym nierzetelność ocen ratingowych przyznanych przez największe agencje. Wskazano, że źródłem zbyt optymistycznych ocen co do sytuacji ocenianych podmiotów był konflikt interesów oraz metodologiczne problemy z wyceną instrumentów finansowych powiązanych z kredytami hipotecznymi. Zaprezentowano nowe regulacje dotyczące agencji ratingowych ustanowione przez Parlament Europejski oraz Komisję ds. Papierów Wartościowych i Giełd (SEC) w Stanach Zjednoczonych.

Mariusz Andrzejewski

Zmiany regulacyjne w systemie rewizji finansowej jako pochodne kryzysów gospodarczych

Pojawiające się cyklicznie kryzysy gospodarcze mają wpływ na zmiany regulacyjne w systemie rewizji finansowej. Dowodem tego są regulacje, jakie wprowadza ustawa SOX po kryzysie z lat 2000 i 2001 oraz unijna dyrektywa 2006/43/WE. Zmiany te zostały także uwzględnione w Polsce w ustawie z 7 maja 2009 r. o biegłych rewidentach. Niestety, kolejny kryzys, który rozpoczął się we wrześniu 2008 r. sprawił, że dopiero co wprowadzone zmiany regulacyjne nie są doskonałe, gdyż wszystkie banki, które miały poważne problemy z zachowaniem zasady kontynuacji działania w Europie uzyskały pozytywne opinie. To spowodowało, że Komisja Europejska wydała 13 października 2010 r. Zieloną Księgę dotyczącą rewizji sprawozdań finansowych, stawiając wiele kwestii do dyskusji. Należy się zatem spodziewać, że w najbliższym czasie zostaną określone nowe kierunki zmian w systemie rewizji finansowej. Autor zaproponował własne propozycje rozwiązań w zakresie wybranych obszarów tematycznych, na które wskazuje Komisja Europejska w Zielonej Księdze. Są to, m.in. propozycje dotyczące: 1) wyboru biegłych rewidentów w jednostkach zainteresowania publicznego przez specjalnie do tego powołane zespoły działające przy Komisji Nadzoru Finansowego, 2) ograniczenia możliwości dokonywania badania przez daną firmę audytorską w badanym podmiocie do, co najwyżej, dwóch kolejnych 3-letnich kadencji, 3) przeprowadzania czynności rewizji finansowej w trakcie badania sprawozdań finansowych przy bezpośrednim udziale certyfikowanych biegłych rewidentów, 4) zakazu wykonywania innych usług aniżeli badanie sprawozdań finansowych przez firmy audytorskie na rzecz badanych podmiotów, 5) rezygnacji z podziału rodzaju wydawanej opinii (bez zastrzeżeń, z zastrzeżeniami i negatywna) na rzecz wprowadzenia cząstkowych ocen (A, B, C) poszczególnych elementów systemu rachunkowości oraz wskaźników oceniających sytuację finansową badanej jednostki.


<<< Wróć do poprzedniej strony

Polskie Towarzystwo Ekonomiczne
00-042 Warszawa, ul. Nowy Świat 49
Nr konta: 38 1160 2202 0000 0000 6084 7735
KRS: 0000099464; NIP: 526-03-00-196; REGON: 007022016

© Polskie Towarzystwo Ekonomiczne
Kontakt z administracją serwisu: admin@pte.pl
Kontakt z ZK PTE: zk@pte.pl, tel. 22 55 15 401
Mapa strony   Poleć stronę znajomemu