Forum   Mapa strony   Kontakt  

 
Działalność nasza nie będzie tylko papierowa, dydaktyczna lub agitacyjna.
Staraniem naszym będzie, aby wszystko to, co powiemy lub napiszemy,
przemieniało się w czyn. Tylko też z tego punktu widzenia
podejmować się będziemy zadań, które uważać będziemy za ważne.
Wnoszenie sporów partyjno-politycznych do prac Towarzystwa jest wzbronionym
(§5 statutu Towarzystwa Ekonomicznego w Krakowie, uchwalonego 1 marca 1921 r.)

Newsletter PTE



Szukaj w serwisie


Zeszyty Naukowe nr 11, Polskie Towarzystwo Ekonomiczne, Kraków 2011

Spis treści

  • Bogumiła Szopa, Andrzej Szopa – Wykluczenie finansowe a wykluczenie społeczne (pobierz artykuł)
  • Grażyna Kozuń-Cieślak – „Istnieją nurty wszelkich spraw człowieczych”, czyli o falowaniu poglądów na funkcje państwa (pobierz artykuł)
  • Ewa Miklaszewska – Pokryzysowa reregulacja europejskiego rynku bankowego. Skutki dla Polski (pobierz artykuł)
  • Jan Komorowski, Piotr Komorowski – Kierunki zmian polityki regulacyjnej i nadzorczej wobec sektora finansowego w Polsce (pobierz artykuł )
  • Aleksandra Jurkowska – Instytucje ważne systemowo i ryzyko systemowe. Propozycje nowych rozwiązań regulacyjnych w sektorze finansowym (pobierz artykuł)
  • Grażyna Borys – Ryzyko w handlu emisjami gazów cieplarnianych (pobierz artykuł)
  • Tadeusz Klecha, Antoni Kasprzycki, Jan Szeja – Modele równowagowe i nierównowagowe w opisie procesów ekonomicznych. Problematyka prawa zachowania masy kapitału (pobierz artykuł)
  • Irena Pyka – Niezależność banku centralnego z perspektywy globalnego kryzysu finansowego (pobierz artykuł)
  • Piotr Karaś – W kierunku nowego paradygmatu regulacji kapitałowych banków (pobierz artykuł )
  • Katarzyna Kochaniak – Kapitał regulacyjny sektora bankowego w Polsce na tle rozwiązań Bazylei III (pobierz artykuł)
  • Agnieszka Ostalecka – Bankowe fundusze naprawcze jako koncepcja ograniczania zaangażowania środków publicznych w przezwyciężanie kryzysu finansowego (pobierz artykuł)
  • Renata Papież – Bank hipoteczny: specjalistyczny czy mieszany? Przesłanki zmian w strukturze sektora bankowego w Polsce (pobierz artykuł)
  • Katarzyna Maj-Waśniowska, Maciej Cycoń – Formy odwróconego kredytu hipotecznego w Polsce na tle wybranych krajów Unii Europejskiej (pobierz artykuł)
  • Bogdan Włodarczyk – Wpływ pochodzenia kapitału w polskim sektorze bankowym na podaż kredytów dla sektora niefinansowego (pobierz artykuł)
  • Mateusz Folwarski – Sytuacja ekonomiczna Banku Pekao SA oraz BRE Banku SA a wynagrodzenia członków zarządów tych banków w latach 2007–2009 (pobierz artykuł)
  • Tomasz Jedynak – Kontrowersje wokół efektywności inwestycji społecznie odpowiedzialnych (pobierz artykuł)
  • Piotr Podsiadło – Wyłączenia grupowe jako przykład regulacji dopuszczającej pomoc publiczną w Unii Europejskiej (pobierz artykuł)
  • Benedykt Puczkowski – Innowacyjna metoda oceny dotacji publicznych na tle rozwoju przedsiębiorstw (pobierz artykuł)
  • Ilona Fałat-Kilijańska – Prawne aspekty tworzenia i funkcjonowania funduszy private equity. Przegląd przyjętych rozwiązań w wybranych krajach europejskich (pobierz artykuł)
  • Joanna Brylak – Agencje ratingowe na rynku inwestycji. Prawne aspekty instytucji (pobierz artykuł)
  • Joanna Niżnik – Między możliwościami a koniecznością. Dylematy reformowania systemu emerytalnego w Polsce (pobierz artykuł)
  • Natalia Marska-Dzioba – W cieniu reformy emerytalnej. Przejrzystość finansowania polityki integracji osób niepełnosprawnych (pobierz artykuł)
  • Izabela Nawrolska – Polski system ochrony zdrowia. Potrzeba redefiniowania priorytetów (pobierz artykuł)
  • Bartłomiej Wrona – Działalność regulacyjna państwa w sferze finansowania ochrony zdrowia (pobierz artykuł)
  • Maria Płonka – Zasada wzajemności jako przesłanka konkurencyjności w sektorze ubezpieczeń (pobierz artykuł)
  • Robert Kurek – Ocena wypłacalności zakładów ubezpieczeń w Szwajcarii a Solvency II (pobierz artykuł)
  • Wanda Sułkowska – Przyczynek do rozważań nad kwestią ubezpieczeń ekologicznych (pobierz artykuł)
  • Grzegorz Strupczewski – Ubezpieczenie od skutków trzęsień ziemi w Japonii jako przykład udziału państwa w reasekuracji ryzyka katastroficznego (pobierz artykuł)

Streszczenia artykułów

Bogumiła Szopa, Andrzej Szopa

Wykluczenie finansowe a wykluczenie społeczne

W artykule skoncentrowano się na wykluczeniu społecznym, traktując wykluczenie finansowe jako jeden z jego elementów. Wykorzystując dostępne definicje i klasyfikacje zjawiska, dowodzono, że dostęp do różnego rodzaju usług finansowych, jak też zakres korzystania z nich zależy w dużym stopniu od poziomu wykształcenia, statusu zawodowego, poziomu dochodu, jak też miejsca zamieszkania. Obserwowane od niedawna rozszerzenie wykluczenia społecznego, w tym finansowego, może być związane z kryzysem gospodarczym. Wymaga to uruchomienia odpowiednich działań, które zaprezentowano w artykule. Do najważniejszych zaliczyć można: usunięcie ekonomicznych barier w dostępie do usług finansowych, umożliwienie dostępu wszystkim gospodarstwom domowym do bankowego rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego, ustanowienie mniej rygorystycznych przepisów prawa w odniesieniu do nadmiernie zadłużonych konsumentów, wzmocnienie edukacji ekonomicznej społeczeństwa, pozwalające na lepszą orientację konsumentów w kwestiach finansowych.

Grażyna Kozuń-Cieślak

„Istnieją nurty wszelkich spraw człowieczych”, czyli o falowaniu poglądów na funkcje państwa

Historia myśli ekonomicznej jednoznacznie wskazuje, że tak jak nie ma jednej, powszechnie akceptowanej teorii ekonomii, tak nie ma też jednej, niekwestionowanej wizji roli państwa w gospodarce. Cykliczność poglądów na rolę państwa sugeruje też teoria „intelektualnych fal” sformułowana przez M. Friedmana i R. Friedman w 1988 r. Autorzy ci postawili hipotezę, że zmiany w polityce społeczno-gospodarczej państwa są poprzedzone zmianami w klimacie opinii intelektualnych (które z kolei powodowane są przez istniejące w tym samym czasie uwarunkowania społeczne, polityczne oraz gospodarcze) i wyodrębnili, począwszy od 1776 r., trzy takie nurty: smithsowski, fabiański i hayekowski. Przenosząc powyższą koncepcję na grunt współczesnej dyskusji o roli państwa, indukowanej skutkami kryzysu finansowo-gospodarczego zapoczątkowanego w połowie 2007 r., można postawić hipotezę, że stanowi ona zalążek dla kolejnej fali. W jakim kierunku nurt zmian intelektualnych ostatecznie będzie podążał trudno jest obecnie stwierdzić, niemniej wydaje się, że będzie on z jednej strony pozostawał pod wpływem interwencjonistycznych poglądów P. Krugmana, z drugiej zaś oddziaływania postępującej globalizacji gospodarki światowej. Nowa fala będzie być może falą kosmopolityzmu, której trzonem teoretycznym będzie „państwo – gracz globalny”.

Ewa Miklaszewska

Pokryzysowa reregulacja europejskiego rynku bankowego. Skutki dla Polski

Globalny kryzys finansowy pokazał niską efektywność istniejącej sieci nadzoru nad rynkiem finansowym. Toteż celem artykułu jest analiza, czy nowa europejska architektura nadzorcza, uchwalona w 2010 r. lepiej spełni swoje funkcje. Banki działające w Polsce nie były bezpośrednio dotknięte przez kryzys, a ryzyko systemowe nie jest podstawowym dla rynku, gdzie dominuje tradycyjny model biznesowy banku. Toteż skutki wdrażania nowych globalnych rozwiązań, których głównym celem jest stabilizacja makro- i mikroekonomiczna globalnego rynku bankowego, mogą okazać się negatywne dla efektywności polskich banków.

Jan Komorowski, Piotr Komorowski

Kierunki zmian polityki regulacyjnej i nadzorczej wobec sektora finansowego w Polsce

Pod wpływem ostatniego kryzysu finansowego zwrócono uwagę na kwestie regulacji i nadzoru w sektorze finansowym i konieczność ich reformowania. Kierunki dyskusji wyznaczone zostały przez propozycję rozszerzenia nadzoru bankowego w ramach koncepcji Bazylea III. Pomimo stosunkowo łagodnego przejścia Polski przez kryzys, krajowe organy regulacyjne i nadzorcze stoją przed szczególnym wyzwaniem dotyczącym reform regulacyjnych, wynikającym z dalszej integracji z Unią Europejską i postępującą globalizacją Ażeby działania umacniające i stabilizujące sektor finansowy były skuteczne, należy predykcyjnie podejść do problemu i określić pożądany kształt zmian w długim okresie. Wizja ta powinna być zbudowana przez skoordynowane i skoncentrowane zaangażowanie wszystkich grup podmiotów sektora finansowego, włącznie z regulatorami, organami nadzorczymi, państwem oraz środowiskiem naukowym.

Aleksandra Jurkowska

Instytucje ważne systemowo i ryzyko systemowe. Propozycje nowych rozwiązań regulacyjnych w sektorze finansowym

Kryzys, który rozpoczął się pod koniec 2007 r. na rynku finansowym w Stanach Zjednoczonych, szybko rozprzestrzenił się na sferę realną. Załamanie na rynkach finansowych obnażyło błędy w polityce regulacyjnej i wpłynęło na zmianę podejścia do kwestii stabilności finansowej, przejawiającej się odejściem od doktryny too big to fail (TBTF). Celem artykułu jest próba zdefiniowania ryzyka systemowego i instytucji ważnych systemowo poprzez określenie ich cech charakterystycznych oraz zasad funkcjonowania na mocy obowiązujących i proponowanych regulacji. W artykule przeanalizowano głównie regulacje prawne krajów Unii Europejskiej i USA oraz podstawowe propozycje Międzynarodowego Funduszu Walutowego oraz Rady Stabilności Finansowej (Financial Stability Board) dotyczące przyszłych działań w zakresie procedur upadłościowych, instrumentów typu bail-in i dodatkowych źródeł absorpcji strat funkcjonujących w instytucjach ważnych systemowo, których problemy finansowe mogą negatywnie oddziaływać na sytuację innych jednostek lub rynków.

Grażyna Borys

Ryzyko w handlu emisjami gazów cieplarnianych

Przedmiotem artykułu jest europejski system emisjami gazów cieplarnianych i funkcjonujący w jego ramach carbon market. Jego celem jest podjęcie próby identyfikacji ryzyka towarzyszącego funkcjonowaniu EU ETS. Ma to duże znaczenie dla jego wszechstronnej analizy i zarządzania tym ryzykiem w kolejnych etapach funkcjonowania systemu. W pracy wyodrębniono ryzyko związane ściśle z systemem handlu emisjami (ryzyko nieosiągnięcia celu środowiskowego, ryzyko carbon leakage, ryzyko oszustw podatkowych i ryzyko ataków phisingowych na rejestry uprawnień do emisji) oraz ryzyko właściwe wymianie rynkowej (ryzyko prawne, ryzyko operacyjne i ryzyko asymetrii informacji). Za najpoważniejsze ryzyko uznano ryzyko prawne.

Tadeusz Klecha, Antoni Kasprzycki, Jan Szeja

Modele równowagowe i nierównowagowe w opisie procesów ekonomicznych. Problematyka prawa zachowania masy kapitału

W artykule wykazano, że do opisu procesów ekonomicznych można stosować modele równowagowe i nierównowagowe, które z powodzeniem bada się w mechanice ośrodka ciągłego (mechanika płynów). Wykazano także, że w ekonomii nie zachodzi zasada zachowania masy kapitału.

Irena Pyka

Niezależność banku centralnego z perspektywy globalnego kryzysu finansowego

W artykule poddano ocenie zdolność banków centralnych do zachowania niezależności w okresie globalnego kryzysu finansowego i w perspektywie „strategii wyjścia”. Globalny kryzys finansowy pokazał, że w obliczu recesji gospodarczej i braku stabilności finansowej utrzymanie niezależności banku centralnego staje się niemożliwe. W szczególności zagrożona okazała się niezależność funkcjonalna banku centralnego. Przywrócenie tej niezależności będzie zdeterminowane realizacją programów naprawczych finansów publicznych.

Piotr Karaś

W kierunku nowego paradygmatu regulacji kapitałowych banków

Sektor bankowy pełni szczególną rolę w gospodarce. Stąd na właścicielach spoczywa szczególna odpowiedzialność za to, aby działalność posiadanych przez nich banków cechowała się należytym bezpieczeństwem. W opinii sprawujących rządy tak jednak nie jest, czego dowodem są np. regulacje ostrożnościowe. Przez ostatnie kilkadziesiąt lat normy te podlegały ciągłemu rozwojowi. Mimo to nie udało się uniknąć kryzysów finansowych. Skala i skutki kryzysu subprime skłaniają zatem do postawienia pytań natury fundamentalnej, tj. dotyczących filozofii nadzoru ostrożnościowego. W centrum norm ostrożnościowych są regulacje kapitałowe banków, stąd rodzi się pytanie o uzasadnienie wprowadzenia tego rodzaju norm. Krótki rys historyczny i przegląd ujęć teoretycznych norm kapitałowych banków, skłaniają do postawienia tezy, że odpowiedzią na niedostatki obecnych regulacji może być zmiana podejścia do obowiązków właścicieli banków. Istotą tej zmiany jest nałożenie na właścicieli obowiązku pokrywania strat banku z własnego majątku. Proponowane w niniejszej pracy rozwiązanie sięga do fundamentów tworzenia i pozyskiwania środków przez banki oraz do elementarnej zasady odpowiedzialności.

Katarzyna Kochaniak

Kapitał regulacyjny sektora bankowego w Polsce na tle rozwiązań Bazylei III

Ostatni kryzys finansowy zweryfikował opinię na temat dotychczasowej struktury i poziomu kapitału regulacyjnego banków oraz przydatności poszczególnych jego składników do absorbowania strat. Komitet Bazylejski ds. Nadzoru Bankowego dokonał modyfikacji obowiązujących rozwiązań, opracowując dokument nazwany „Bazyleą III”. W artykule zaprezentowano zmiany w zakresie kapitału regulacyjnego, przedstawiono wady oraz zalety nowych regulacji, a także dokonano oceny ich wpływu na sektor bankowy w Polsce (banki ogółem, komercyjne i spółdzielcze). Tezy artykułu sformułowano następująco: 1) nowe regulacje przyczynią się do zmiany struktury funduszy własnych banków ogółem, komercyjnych i spółdzielczych w Polsce; 2) podwyższenie granicznych poziomów współczynników adekwatności kapitałowej wymusi potrzebę zwiększenia kapitałów regulacyjnych badanych grup lub zmianę ich preferencji inwestycyjnych; 3) polski sektor bankowy potrzebuje współczynnika dźwigni jako miary dopełniającej wskaźniki adekwatności kapitałowej; 4) antycykliczny bufor kapitałowy nie będzie istotnie wpływał na możliwości dalszego rozwoju akcji kredytowej prowadzonej przez banki krajowe.

Agnieszka Ostalecka

Bankowe fundusze naprawcze jako koncepcja ograniczania zaangażowania środków publicznych w przezwyciężanie kryzysu finansowego

Skala kryzysu subprime wymagała bezprecedensowego zaangażowania publicznych środków w proces przezwyciężania tego kryzysu, czego skutkiem są obecnie problemy budżetowe gospodarek wielu krajów. W związku z tym, jednym z ważniejszych elementów reformy systemu finansowego jest wypracowanie zasady, zgodnie z którą to banki będą finansowały koszty upadłości w systemie bankowym. W ramach realizacji tej koncepcji Komisja Europejska proponuje stworzenie bankowych funduszy naprawczych finansowanych ze składek odprowadzanych przez banki. Środki funduszy nie byłyby wykorzystywane do ratowania bądź dofinansowania banków, ale wyłącznie do przeprowadzenia postępowań naprawczych w odniesieniu do upadających banków w sposób pozwalający uniknąć efektu domina.

Renata Papież

Bank hipoteczny: specjalistyczny czy mieszany? Przesłanki zmian w strukturze sektora bankowego w Polsce

Istotnym z punktu widzenia stabilności polskiego sektora bankowego, ale nie mającym w nim wystarczająco dużego znaczenia jest segment bankowości hipotecznej. Specjalistyczny charakter banków hipotecznych nie sprzyja rozwojowi rynku listów zastawnych, mimo ich monopolistycznej pozycji. Nie wpływa to również korzystnie na równowagę płynnościową w całym sektorze bankowym. Zatem, w artykule postulowana i uzasadniana jest zmiana służąca poprawie tej sytuacji – polegająca na zniesieniu specjalistycznego charakteru banków-emitentów listów zastawnych.

Katarzyna Maj-Waśniowska, Maciej Cycoń

Formy odwróconego kredytu hipotecznego w Polsce na tle wybranych krajów Unii Europejskiej

Podstawowym elementem odwróconego kredytu hipotecznego jest umowa podpisana pomiędzy bankiem (zakładem ubezpieczeń lub inną instytucją finansową) a właścicielem nieruchomości. Umowa przewiduje, że właściciel, w zamian za przeniesienie praw do nieruchomości otrzymuje comiesięczną lub jednorazową wypłatę od instytucji finansowej. Właściciel zachowuje ponadto prawo dożywotniego mieszkania w swojej nieruchomości. Formy odwróconego kredytu hipotecznego stosowane w poszczególnych państwach różnią się od siebie. Wyodrębnić można jednak dwa główne modele: model sprzedażowy i model kredytowy (pożyczkowy). Najważniejszą różnicą jest moment przeniesienia własności nieruchomości. W modelu kredytowym odbywa się to po zakończeniu stosunku umownego (co do zasady po śmierci właściciela nieruchomości), a w modelu sprzedażowym bezpośrednio po zawarciu umowy. Rozwój europejskiego rynku Equity Release (ERS) przebiega według pewnego schematu: w początkowym stadium na rynku dominuje model sprzedażowy, którego udział zmniejsza się wraz z ekspansją modelu kredytowego. W Polsce produkt ten oferowany jest wyłącznie w modelu sprzedażowym przez wyspecjalizowane fundusze: Fundusz Hipoteczny DOM, Centralny Fundusz Hipoteczny oraz Fundusz Hipoteczny Familia. W dniu 19 kwietnia 2010 r. Ministerstwo Finansów przedstawiło projekt założeń do ustawy o odwróconym kredycie hipotecznym, stwarzającej ramy prawne dla świadczenia odwróconej hipoteki w modelu kredytowym.

Bogdan Włodarczyk

Wpływ pochodzenia kapitału w polskim sektorze bankowym na podaż kredytów dla sektora niefinansowego

Od początku przekształceń ustrojowych w naszym kraju w systemie finansowym, a głównie w sektorze bankowym, pojawił się kapitał zagraniczny. Na skutek fuzji i przejęć międzynarodowe korporacje finansowe oraz banki w krótkim okresie zdominowały rynek usług bankowych w Polsce. Dostępność środków w globalnym systemie finansowym do 2008 r. wpływała ożywczo na gospodarki narodowe rozwiniętych państw, powodując rozwój wielu branż, regionów, a także poprawę standardu życia gospodarstw domowych. Po tym okresie rozpoczął się światowy kryzys finansowy, który spowodował zatrzymanie korzystnych trendów, a jego skutki odczuła cała gospodarka światowa oraz system bankowy. Jak wynika z badań w latach 2008 i 2009 w Polsce strumień pieniądza do gospodarki narodowej płynął głównie z banków krajowych, które posiadają tylko 32,3% kapitałów w sektorze. Na bazie tak niekorzystnych relacji kapitałowych oraz ogromnego oddziaływania systemu bankowego na sferę realną należy poszukiwać rozwiązań systemowych, które pozwolą wzmocnić polski system bankowy.

Mateusz Folwarski

Sytuacja ekonomiczna Banku Pekao SA oraz BRE Banku SA a wynagrodzenia członków zarządów tych banków w latach 2007–2009

Analizowane dwa największe krajowe banki z przewagą kapitału zagranicznego w Polsce w 2009 r. odnotowały istotny spadek zysku netto oraz znaczne pogorszenie wskaźników rentowności aktywów i kapitałów własnych. W Banku Pekao SA taka sytuacja ekonomiczno-finansowa nie doprowadziła do spadku wynagrodzenia zmiennego członków zarządu banku. Bank Pekao SA w latach 2007 i 2008 nie przyznawał znacznego wynagrodzenia zmiennego swoim członkom zarządu. W 2009 r. w wyniku wysokiej odprawy prezesa udział wynagrodzenia zmiennego w wynagrodzeniu całkowitym wzrósł do poziomu ponad 50%. Tak zaprojektowany system wynagrodzeń mógł prowadzić do chęci realizacji krótkookresowych korzyści banku w zamian za dbałość o długookresowy rozwój banku. W drugim analizowanym banku – BRE Banku SA – w 2009 r. suma wynagrodzeń członków zarządów stanowiła ponad 10% wygenerowanego zysku netto w tym roku. W latach 2007 i 2008 w BRE Banku SA udział funduszu wynagrodzeń w zysku netto kształtował się na poziomie 3%.

Tomasz Jedynak

Kontrowersje wokół efektywności inwestycji społecznie odpowiedzialnych

Wraz z rosnącym znaczeniem i popularnością koncepcji inwestycji społecznie odpowiedzialnych w ostatnich dwóch dekadach, coraz częściej w środowisku naukowym oraz wśród praktyków pojawiają się pytania dotyczące efektywności tego typu inwestycji. Zasadniczą tezą artykułu jest stwierdzenie, że efektywność inwestycji społecznie odpowiedzialnych rozumiana jako relacja stopy zwrotu do ponoszonego ryzyka nie jest niższa od efektywności inwestycji dokonywanych w oparciu o klasyczne kryteria doboru spółek do portfela inwestycyjnego, a zatem z punktu widzenia inwestora jest to strategia co najmniej tak samo atrakcyjna jak inne. Uzupełnieniem sformułowanej w ten sposób tezy głównej są tezy pomocnicze stanowiące, że spowodowany kryzysem finansowym spadek zaufania do rynków finansowych wpłynął na wzrost świadomości inwestorów w zakresie potrzeby minimalizacji ryzyka inwestycyjnego, co z kolei stworzyło podatny grunt dla rozwoju koncepcji inwestycji społecznie odpowiedzialnych na świecie i w Polsce. Dlatego też – zdaniem autora – zarówno światowe, jak i krajowe aktywa inwestowane zgodnie z ideą inwestycji społecznie odpowiedzialnych w najbliższych latach będą nieustannie rosnąć.

Piotr Podsiadło

Wyłączenia grupowe jako przykład regulacji dopuszczającej pomoc publiczną w Unii Europejskiej

W artykule przedstawiono zasady dopuszczalności pomocy publicznej w państwach członkowskich Unii Europejskiej ze szczególnym uwzględnieniem przyjętego przez Komisję Europejską w 2008 r. ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych (GBER), na mocy którego państwa członkowskie zwolniono z obowiązku zgłaszania Komisji licznych środków pomocy państwa. Wprowadzenie tego rozporządzenia było jednym z głównych elementów reformy systemu pomocy państwa podjętej przez Komisję w ciągu ostatnich kilku lat. Reforma ta stanowiła istotny krok w kierunku zmniejszenia biurokracji i przejaw nowoczesnego podejścia do kontroli pomocy państwa, wnosząc wkład do zakończonej w 2010 r. strategii lizbońskiej, która służyła realizacji takich celów, jak zrównoważony rozwój, podnoszenie konkurencyjności przemysłu Unii Europejskiej, zwiększenie zatrudnienia oraz spójności społecznej i regionalnej. Sformułowano tezę, że w okresie kryzysu finansowego i gospodarczego pomoc publiczna udzielana przez państwa członkowskie w ramach wyłączeń grupowych wykazywała tendencję rosnącą, stanowiąc tym samym, obok środków tymczasowych kierowanych do zagrożonych przedsiębiorstw, jeden z najważniejszych czynników gwarantujących skoordynowane przeprowadzenie procesu naprawczego w perspektywie średnio i długookresowej, zapewniając jednocześnie utrzymanie rynku wewnętrznego w nienaruszonym stanie.

Benedykt Puczkowski

Innowacyjna metoda oceny dotacji publicznych na tle rozwoju przedsiębiorstw

W prezentowanym artykule autor nawiązuje do dylematu sprawiedliwości (równości) związanego z redystrybucyjną funkcją finansów publicznych. Przedsiębiorcy otrzymujący dotacje publiczne na rozwój uzyskują z reguły większy dochód niż przeciętni podatnicy finansujący budżet państwa. Nasuwa się pytanie, czy pomoc publiczna dla przedsiębiorstw jest społecznie, ekonomicznie i ekologicznie umotywowana, a jeśli tak, to jakie powinny być uwarunkowania udzielania dotacji przedsiębiorstwom z budżetu państwa. W artykule zaprezentowano przydatność innowacyjnego modelu normatywnego oceny efektywności wsparcia publicznego z wykorzystaniem efektów bezpośrednich i pośrednich (trudnych do zmierzenia) opracowanego na podstawie wcześniejszych badań terenowych. Badania wykazały, że ważnymi efektami pomocy publicznej, oprócz wzrostu konkurencyjności gospodarki (przez wzrost konkurencyjności przedsiębiorstw), są także efekty pośrednie, czyli związane z rozwojem kapitału ludzkiego, poprawą stanu środowiska i realizacją polityk horyzontalnych. Wykazano, że proponowany model oceny efektywności inwestycji publicznych w rozwoju przedsiębiorstw jest skutecznym i pożytecznym narzędziem do podejmowania decyzji alokacyjnych i redystrybucyjnych finansów publicznych. Uwzględnia on bowiem efekty powiązane z polityką zrównoważonego rozwoju, czyli społeczno-ekonomiczno-ekologiczne, co sprawia, że jest on przydatny w kreowaniu decyzji makroekonomicznych.

Ilona Fałat-Kilijańska

Prawne aspekty tworzenia i funkcjonowania funduszy private equity. Przegląd przyjętych rozwiązań w wybranych krajach europejskich

Historia funduszy private equity pokazuje, że są one ważnym elementem rozwoju gospodarki. Poprzez finansowanie przedsięwzięć uważanych za zbyt ryzykowne dla innych, przyczyniają się do wzrostu liczby przedsiębiorstw, wpływają dodatnio na ich konkurencyjność, tworzą wiele miejsc pracy, są ważnym uczestnikiem rynku kapitałowego. Autorka wskazuje czynniki mające wpływ na stan rynku inwestycji private equity – ich wielkość oraz kierunki. Analiza rozwiązań systemowych przyjętych przez europejskich liderów rynku private equity wskazuje, że najważniejszą rolę w tym względzie odgrywają uregulowania prawne dotyczące form organizacyjnych funduszy i ich przejrzystości podatkowej, systemu ulg i zwolnień podatkowych oraz możliwości udziału funduszy emerytalnych. Drugorzędne znaczenie dla funkcjonowania funduszy private equity ma wysokość podatku dochodowego od osób prawnych (CIT – corporate income tax) i podatku od zysków kapitałowych. Celem artykułu jest więc pokazanie roli prawa, w kształtowaniu rynku private equity oraz prezentacja doświadczeń międzynarodowych, które mogą przyczynić się do przyjęcia podobnych rozwiązań w Polsce.

Joanna Brylak

Agencje ratingowe na rynku inwestycji. Prawne aspekty instytucji

Działalność agencji ratingowych przybiera formę zorganizowanej firmy, której głównym obszarem działalności jest ocena wiarygodności kredytowej podmiotów pożyczających pieniądze, zatem spółek, funduszy, banków, organizacji i rządów państw oraz ocena samych instrumentów dłużnych wykorzystywanych na rynkach inwestycyjnych. Narodowe agencje ratingowe cechuje ograniczony obszar geograficzny działania. Rynek ratingowy na świecie cechuje zdecydowana dominacja największych agencji międzynarodowych. W artykule przedstawiono podstawy, na których opiera się ocena ratingowa. Tworzą je: informacje dotyczące otoczenia makroekonomicznego przedsiębiorcy; wiedza o działalności firmy oraz sytuacji makroekonomicznej na rynku krajowym i międzynarodowym; rozwiązania prawne stosowane przez przedsiębiorcę; sytuacja polityczna oraz pozycja rynkowa przedsiębiorcy; wiadomości wewnętrzne, tj. wiedza o środkach własnych, rentowności, kosztach i kwalifikacjach zarządu. Ponadto dla oceny ratingowej istotna jest dywersyfikacja ryzyka (reasekuracja) oraz ocena pozycji finansowej i informacje dotyczące jakości oferowanych usług przez poddawanego ratingowi przedsiębiorcę. W artykule omówiono także zagadnienie agencji ratingowych oferujących ratingi ubezpieczeniowe, specyfikę rynku ubezpieczeniowego oraz zasady formułowania ocen ratingowych wobec podmiotów oferujących usługi ubezpieczeniowe. Scharakteryzowano również najważniejsze akty normatywne określające podstawy udzielania ocen ratingowych w systemie prawa międzynarodowego Unii Europejskiej i w systemie prawa krajowego.

Joanna Niżnik

Między możliwościami a koniecznością. Dylematy reformowania systemu emerytalnego w Polsce

Trudna sytuacja finansów publicznych uwypukliła konieczność wprowadzenia niezbędnych korekt w systemie emerytalnym. Rozwiązania wynikające z nowelizacji ustawy emerytalnej, zmieniające podział składki ubezpieczeniowej pomiędzy Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) i otwarte fundusze emerytalne (OFE), limity dotyczące struktury portfela inwestycyjnego OFE oraz wprowadzenie w marcu 2011 r. ulgi podatkowej wywołały poważne kontrowersje wśród ekonomistów i społeczeństwa. Zwolennicy zmian wskazywali, że przekazywanie składki miało ogromny wpływ na deficytowość systemu, bowiem przychody z prywatyzacji nie były w stanie pokryć tego ubytku. Zmniejszenie wysokości odprowadzanej do II filara składki ubezpieczeniowej wpłynie w okresie najbliższych 10 lat na obniżenie potrzeb pożyczkowych rządu o 195 mld zł. Ponadto zaproponowane zachęty podatkowe przyczynią się do gromadzenia dodatkowych środków na emeryturę. Argumenty przeciwników wprowadzonych zmian sprowadzały się do podkreślania, że przekazywanie składki przez ZUS do OFE ma niewielki wpływ na równowagę systemu emerytalnego, a zmiana wielkości środków jakimi dysponują OFE może negatywnie oddziaływać na rynek finansowy czy wzrost PKB. O tym, czy zmiany w systemie emerytalnym będą wystarczające zdecyduje sytuacja ekonomiczna i demograficzna państwa.

Natalia Marska-Dzioba

W cieniu reformy emerytalnej. Przejrzystość finansowania polityki integracji osób niepełnosprawnych

Jednym z następstw kryzysów finansów publicznych i przemian demograficznych są powszechne dyskusje nad reformami systemów emerytalnych. Powszechnie również dyskusje te omijają problem konieczności zmian w systemach rentowych, które w większości krajów rozwiniętych są finansowo, organizacyjnie, instytucjonalnie, a nawet w nazwie związane z systemem emerytalnym. Równocześnie system rentowy charakteryzuje się dużo większym ryzykiem społecznym, rozumianym jako realizacja ryzyka w różnorodnych momentach cyklu życia, a także dotykają go odmienne zjawiska demograficzne. System rentowy jest równocześnie jednym z wielu źródeł/instytucji, z działania których ma prawo skorzystać osoba posiadająca prawny status osoby niepełnosprawnej. Celem artykułu jest wskazanie na konieczność dążenia do przejrzystości finansowania działań z zakresu polityki integracji osób niepełnosprawnych. Przedstawiona została problematyka niepełnosprawności i kompleksowości polityki integracyjnej, a także złożoność procesu określania jej celów. Podjęto kwestie konieczności określania kosztu niepełnosprawności w planowaniu publicznym oraz wskazano na praktyczne aspekty związane z klasyfikacją budżetową, legislacją i konsolidacją działań. Omówiono również wybrane aspekty finansowe realizacji polityki integracji osób niepełnosprawnych w Polsce.

Izabela Nawrolska

Polski system ochrony zdrowia. Potrzeba redefiniowania priorytetów

Polski system ochrony zdrowia znajduje się w momencie poprzedzającym jego kolejne zmiany o charakterze systemowym. Niewątpliwie wywrą one wpływ na źródła i strukturę wydatków publicznych ponoszonych na ochronę zdrowia. W artykule zaprezentowano wybrane problemy funkcjonowania systemu ochrony zdrowia finansowanego ze środków publicznych, ze wskazaniem na konieczność redefiniowania dotychczasowych priorytetów polityki zdrowotnej. W szczególności uwagę skupiono na strukturze finansowanych świadczeń jako odzwierciedleniu kształtu polityki zdrowotnej, a więc jej kierunków, określonych priorytetów, warunkujących przy ograniczonych zasobach finansowych i nieograniczonych potrzebach zdrowotnych podejmowanie decyzji o alokacji środków publicznych oraz na potrzebie uwzględniania w procesie decyzyjnym zjawisk epidemiologicznych i demograficznych, stanowiących podstawę prognozowania stanu zdrowia populacji.

Bartłomiej Wrona

Działalność regulacyjna państwa w sferze finansowania ochrony zdrowia

Zmiany zachodzące w służbie zdrowia w ciągu ostatnich lat związane są przede wszystkim z procesem reformowania zasad finansowania jednostek ochrony zdrowia. System budżetowy zastąpiony został powszechnym system ubezpieczeń zdrowotnych, zaś Kasy Chorych (zastąpione Narodowym Funduszem Zdrowia) stały się płatnikiem świadczeń zdrowotnych zawierającym umowy (kontrakty) z wybranymi podmiotami ochrony zdrowia. Przy rozliczaniu świadczeń opieki zdrowotnej stosowany jest system oparty na jednorodnych grupach pacjentów, w którym pacjent kwalifikowany jest do grupy na podstawie rozpoznania, wieku i płci, wykonanych procedur medycznych oraz czasu pobytu w szpitalu. Istotą systemu opartego na jednorodnych grupach pacjentów jest założenie, że możliwe jest zarejestrowanie i opis procesu leczenia w wymiarze klinicznym i ekonomicznym, poprzez wycenienie poszczególnych procedur medycznych. Obawy budzi sposób budowy i wyceny procedur, oparty na danych uśrednionych, nie zawsze odpowiadających prawdziwym kosztom. Nastąpić powinno ponowne przeliczenie i urealnienie kosztów poszczególnych świadczeń opieki zdrowotnej. Opis procesu leczenia w kategoriach kosztowych wymaga wprowadzenia w placówkach medycznych rachunku kosztów umożliwiającego ustalanie kosztów jednostkowych oraz gromadzenie danych wykorzystywanych w latach następnych do poprawy stosowania systemu opartego na jednorodnych grupach pacjentów. Konieczne jest w takim przypadku znowelizowanie obowiązującego obecnie rozporządzenia ministra zdrowia i opieki społecznej w sprawie szczególnych zasad rachunku kosztów publicznych zakładów opieki zdrowotnej oraz stosowanie nowego rozporządzenia we wszystkich jednostkach udzielających świadczeń finansowanych ze środków publicznych.

Maria Płonka

Zasada wzajemności jako przesłanka konkurencyjności w sektorze ubezpieczeń

Celem artykułu jest weryfikacja tezy głoszącej, że zasada wzajemności w ubezpieczeniach jest źródłem kreowania przez towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych potencjalnych przewag konkurencyjnych względem ubezpieczeniowych spółek akcyjnych. Ekonomiczno-finansowy sens korzystania z oferty ubezpieczenia wzajemnego w towarzystwach ubezpieczeń wzajemnych wyraża się w jego konkurencyjności (rozumianej wieloaspektowo) względem adekwatnych produktów oferowanych przez ubezpieczeniowe spółki akcyjne. Potencjalne korzyści związane z ubezpieczeniem wzajemnym wiążą się nie tylko z bardziej precyzyjnym dopasowaniem oferty do potrzeb specyficznych środowisk zawodowych lub lokalnych, lecz także z uczestnictwem członków w procesie decyzyjnym dotyczącym realizacji ich funkcji właścicielskich (prawo głosu w organach towarzystw ubezpieczeń wzajemnych) i funkcji wierzycielskich (partycypacja członków w technicznym rachunku ubezpieczenia). Istotnym źródłem przewagi konkurencyjnej towarzystw ubezpieczeń wzajemnych są czynniki osobowe; motywujący mechanizm niestałej i nieostatecznej składki stymuluje potrzebę kontroli wzajemnej, komunikacji oraz solidaryzmu ich członków.

Robert Kurek

Ocena wypłacalności zakładów ubezpieczeń w Szwajcarii a Solvency II

W artykule scharakteryzowana została reforma oceny wypłacalności zakładów ubezpieczeń w Szwajcarii i dokonane zostało porównanie do równoważnego procesu na forum Unii Europejskiej (Solvency II). Obydwie reformy mają na celu dopasowanie zasad nadzorowania do aktualnego stanu rozwoju ubezpieczeń, co wiązało się ze zmianą filozofii nadzorczej, jak i instrumentów, za pomocą których w nowoczesny sposób można prowadzić nadzór. Jednak w kontekście rozwoju nowych produktów finansowych i ubezpieczeniowych, koncentracji kapitału wokół międzynarodowych grup, rozwoju technik zarządzania ryzykiem oraz procesów globalizacyjnych proponowana konstrukcja zarówno w Szwajcarii, jak i UE może się okazać niewystarczająca, a ostatni kryzys wyraźnie wskazuje regulatorom rynków na potrzebę dokonania kolejnych zmian w zakresie oceny podmiotów sektora ubezpieczeniowego i instytucji je nadzorujących.

Wanda Sułkowska

Przyczynek do rozważań nad kwestią ubezpieczeń ekologicznych

Ubezpieczenia spełniają coraz częściej rolę nowoczesnej formy oddziaływania prewencyjnego w zakresie ochrony środowiska naturalnego. Są one także narzędziem łagodzenia skutków niepożądanych zmian w nim zachodzących. Wprowadzenie ubezpieczeń ekologicznych wymaga wielu skomplikowanych zmian w systemie prawnym kraju podejmującego wysiłek zmierzający do jak najlepszej ochrony środowiska – środowiska, w którym człowiek żyje i które pragnie pozostawić kolejnym pokoleniom. Powstaje jednak pytanie, czy w stanowionym prawie nie powinny znaleźć się przepisy wymuszające ochronę ubezpieczeniową w formie ubezpieczeń obowiązkowych. Wobec bardzo niskiego poziomu świadomości ubezpieczeniowej – również wśród przedsiębiorców – wydaje się to konieczne.

Grzegorz Strupczewski

Ubezpieczenie od skutków trzęsień ziemi w Japonii jako przykład udziału państwa w reasekuracji ryzyka katastroficznego

W artykule zbadano funkcjonowanie publicznego programu ubezpieczeń domów mieszkalnych od skutków trzęsień ziemi w Japonii pełniącego rolę instrumentu zarządzania ryzykiem katastroficznym. Stworzony w 1966 r. specjalny program ubezpieczeń opiera się na współpracy czterech stron: komercyjnych zakładów ubezpieczeń, państwa, wyspecjalizowanego reasekuratora JER oraz instytucji ratingowej Nliro. Analiza poprzedzona została krótką charakterystyką zagrożenia sejsmicznego w Japonii, którego źródłem jest sąsiedztwo strefy subdukcji trzech płyt tektonicznych. Wskazano najważniejsze problemy systemu japońskiego, takie jak niewystarczający stopnień penetracji ubezpieczeń, duża podatność domów mieszkalnych na zniszczenia, ryzyko selekcji negatywnej czy zbyt niskie limity odpowiedzialności.


<<< Wróć do poprzedniej strony

Polskie Towarzystwo Ekonomiczne
00-042 Warszawa, ul. Nowy Świat 49
Nr konta: 38 1160 2202 0000 0000 6084 7735
KRS: 0000099464; NIP: 526-03-00-196; REGON: 007022016

© Polskie Towarzystwo Ekonomiczne
Kontakt z administracją serwisu: admin@pte.pl
Kontakt z ZK PTE: zk@pte.pl, tel. 22 55 15 401
Mapa strony   Poleć stronę znajomemu